Həyət evi tikiləndə və ya köhnə evdə elektrik sistemi yenilənəndə ən vacib suallardan biri giriş xəttinin necə çəkilməsidir. Çünki evin içindəki rozetkalar, işıqlandırma, kombi, su nasosu, kondisioner, həyət işıqları və gələcək əlavə avadanlıq hamısı bu xəttdən qidalanır. Həyət evi elektrik xətti düzgün planlanmasa, kabel qızması, avtomatın tez-tez atması, gərginlik düşməsi və torpaqlama problemləri illərlə təkrar edə bilər.
Bu işdə əsas məqsəd sadəcə “işıq gəlsin” deyil. Giriş kabeli evin real yükünə uyğun seçilməli, elektrik şiti səliqəli yığılmalı, qruplar ayrılmalı, torpaqlama yoxlanmalı və qoruyucu avtomatlar kabeli qoruyacaq şəkildə hesablanmalıdır. Yeni xətt çəkilirsə, elektrik xətlərinin çəkilməsi və yenilənməsi xidməti ilə planı əvvəlcədən qurmaq sonradan divar və həyət işlərinin təkrar sökülməsinin qarşısını alır.
İlk mərhələ evin ümumi elektrik yükünü müəyyən etməkdir. Kiçik həyət evi ilə böyük iki mərtəbəli evin ehtiyacı eyni deyil. Elektrik sobası, su qızdırıcısı, nasos, qaraj qapısı, kamera sistemi, kondisioner və həyət işıqları ayrıca nəzərə alınmalıdır. Bu cihazlardan bəziləri qısa müddətdə yüksək start cərəyanı çəkir, buna görə hesab yalnız gündəlik orta sərfiyyata görə aparılmamalıdır.
Giriş xəttinin marşrutu da önəmlidir. Kabel yeraltı boru ilə, fasaddan kabel kanalı ilə və ya texniki şaftdan keçə bilər. Hər üsulun öz qoruma tələbi var. Yeraltı xəttdə mexaniki zədə və nəm riski, fasad xəttində günəş və atmosfer təsiri, texniki şaftda isə istilik və səliqəli fiksasiya nəzərə alınmalıdır. Kabelin haradan keçdiyi, onun uzunmüddətli təhlükəsizliyinə birbaşa təsir edir.
Köhnə həyət evlərində giriş kabeli çox vaxt indiki yüklər üçün nəzərdə tutulmayıb. Əvvəllər yalnız işıq və bir neçə rozetka işləyirdisə, indi eyni xəttə kombi, paltaryuyan, kondisioner, kamera, internet avadanlığı və həyət nasosu qoşulur. Kabelin izolyasiyası köhnəlibsə və ya birləşmələr gizli qalıbsa, risk daha da artır. Bu vəziyyətdə köhnə elektrik xəttinin yenilənməsi barədə bələdçi də faydalı ola bilər.
Kabel kəsiyi seçilərkən evin maksimum yükü, xəttin uzunluğu, kabelin çəkilmə üsulu və gələcək ehtiyat payı nəzərə alınmalıdır. Çox nazik kabel üzərinə böyük avtomat qoymaq təhlükəlidir: kabel qıza bilər, amma avtomat vaxtında açmaya bilər. Böyük kabel seçib paneldə səhv bağlantı etmək də problemi həll etmir; bütün sistem bir-birinə uyğun olmalıdır.
Avtomatın işi evdəki cihazı “daha güclü işlətmək” deyil, kabeli qorumaqdır. Ona görə avtomat nominalı kabelin imkanına və xəttin məqsədinə uyğun seçilməlidir. Girişdə ümumi avtomat, içəridə isə rozetka, işıqlandırma, mətbəx, hamam, həyət və güclü avadanlıq qrupları ayrıca ayrılmalıdır. Avtomat seçimi və dəyişdirilməsi üçün avtomatların quraşdırılması və dəyişdirilməsi xidməti daha təhlükəsiz yoldur.
Həyət evlərində giriş xətti uzun olduqda və ya kabel kəsiyi yetərsiz seçildikdə gərginlik düşməsi hiss olunur. Nasos işə düşəndə işıqların zəifləməsi, kondisioner startında UPS-in səs verməsi, elektronik cihazların restart etməsi buna misal ola bilər. Bu əlamətlər varsa, yalnız avtomatı böyütmək çıxış yolu deyil. Xəttin uzunluğu, kontakt nöqtələri və real gərginlik ölçülməlidir. Belə hallarda gərginlik problemlərinin diaqnostikası və həlli vacibdir.
Həyət evi üçün elektrik şiti səliqəli və oxunaqlı olmalıdır. Hər avtomatın hansı qrupu qoruduğu yazılmalı, faza və sıfır xətləri qarışdırılmamalı, torpaqlama barası ayrıca və düzgün bağlanmalıdır. Şitdə sıxılmış, əzilmiş və boş qalan naqillər gələcəkdə qızma yarada bilər. Bundan başqa, nəmişlik ehtimalı olan yerlərdə şitin yerləşmə yeri və qoruma dərəcəsi də düzgün seçilməlidir.
Paneldə bütün evi bir avtomata yığmaq rahat görünə bilər, amma nasazlıq zamanı bütün evi söndürür və problemi tapmağı çətinləşdirir. Mətbəx, hamam, həyət işıqları, qaraj, su nasosu və güclü cihazlar ayrıca qruplara bölünəndə həm təhlükəsizlik artır, həm də servis asanlaşır. Şit yenidən qurulmalıdırsa, elektrik panellərinin yığılması və təmiri xidməti ilə qruplar düzgün ayrılmalıdır.
Həyət evində hamam, çöl rozetkaları, nasos zonası və nəm ehtimalı olan yerlər xüsusi diqqət tələb edir. Bu nöqtələrdə sızma cərəyanı riski daha yüksək olduğuna görə RCD və ya diferensial avtomat seçimi ciddi yanaşma istəyir. Qoruma elementləri yanlış seçilərsə, ya tez-tez səbəbsiz açar, ya da real təhlükədə kifayət qədər qoruma verməz. Buna görə torpaqlama və sızma qoruması birlikdə yoxlanmalıdır.
Torpaqlama olmadıqda və ya zəif olduqda metal korpuslu cihazlarda təhlükəli gərginlik yarana bilər. Su qızdırıcısı, nasos, soba, kondisioner və elektrik paneli bu baxımdan risklidir. Torpaqlama sadəcə çubuq basdırmaq deyil; torpaqlama konturu, naqil kəsiyi, bağlantı keyfiyyəti və şitdə düzgün paylanma yoxlanmalıdır. Mövzu ilə bağlı evdə torpaqlamanın vacibliyi yazısına da baxmaq olar.
Həyət ərazisində rozetka və işıqlandırma xətləri nəm, toz və mexaniki təsirlə üz-üzə qalır. Açıq havada istifadə edilən rozetkalar uyğun qoruma dərəcəsinə malik olmalı, kabel birləşmələri su keçirməyən qutularda edilməli və xətt ayrıca qoruma ilə panelə qaytarılmalıdır. Çöl rozetkaları üçün rozetka və açarların quraşdırılması zamanı keyfiyyətli material seçimi də vacibdir.
Giriş şitindən yanıq qoxusu gəlirsə, avtomat qızırsa, kabel birləşməsində qaralma varsa, işıqlar tez-tez titrəyirsə və ya evdə bəzi rozetkalar işləyib bəziləri işləmirsə, sistemi istifadə etməyə davam etmək təhlükəlidir. Qısaqapanma və boş kontakt bir çox halda divarın içində və ya şitdə gizli qalır. Belə risklərdə qısaqapanmaların aradan qaldırılması üçün peşəkar diaqnostika lazımdır.
Əgər həyət evinə kamera, darvaza motoru, əlavə nasos, generator və ya elektrik avtomobil şarj nöqtəsi əlavə olunacaqsa, giriş xətti əvvəlcədən yoxlanmalıdır. Hər əlavə cihaz eyni xəttdən pay götürür və zəif planlanmış sistemdə problem yaradır. Təhlükəsiz həll üçün əvvəlcə elektrik layihəsi sadələşdirilməli, sonra qruplar və qoruma elementləri seçilməlidir. Bütün xidmətlərə elektrik xidmətləri bölməsindən baxmaq, iş üçün isə sifariş göndərmək olar.
