Torpaqlama ev elektrik sistemində görünməyən, amma təhlükəsizlik üçün çox vacib olan hissələrdən biridir. Soyuducu, paltaryuyan, su qızdırıcısı, kondisioner, kompüter və metal gövdəli digər cihazlar düzgün torpaqlama olmadıqda təhlükəli ola bilər. Nasazlıq zamanı cərəyan cihaz gövdəsinə çıxa, istifadəçi toxunanda vurma riski yarana və qoruma elementləri vaxtında reaksiya verməyə bilər.
Bu yazıda torpaqlamanın nə üçün lazım olduğunu, evdə hansı əlamətlərin torpaqlama probleminə işarə edə biləcəyini, rozetka və paneldə nələrin yoxlanıldığını və nə zaman peşəkar elektrik xidməti çağırmağın vacib olduğunu izah edirik. Məqsəd torpaqlama xəttini özbaşına qurmaq deyil, təhlükəsizliyi düzgün qiymətləndirməkdir.
Torpaqlama elektrik avadanlığının metal hissələrini təhlükəsiz potensiala bağlayan qoruyucu sistemdir. Cihaz daxilində nasazlıq yarananda cərəyan istifadəçinin bədənindən keçmək əvəzinə qoruyucu xətt üzrə yönləndirilir. Bu, həm elektrik vurması riskini azaldır, həm də avtomat və digər qoruma cihazlarının düzgün işləməsinə kömək edir.
Köhnə evlərdə bəzi rozetkalarda torpaqlama kontakti olsa da, real torpaqlama xətti qoşulmamış ola bilər. Bəzən də torpaqlama sıfır xəttinə səhv bağlanır. Belə yanaşmalar təhlükəsiz sayılmır və ölçmə aparılmadan vəziyyəti bilmək çətindir.
Metal gövdəli cihazda daxili izolyasiya zədələnərsə, gövdədə təhlükəli gərginlik yarana bilər. Torpaqlama olmadıqda istifadəçi cihazın metal hissəsinə toxunanda cərəyan bədəndən keçə bilər. Bu xüsusilə nəm zonalarda, hamam və mətbəxdə daha risklidir.
Torpaqlama yalnız insan təhlükəsizliyi üçün deyil, həssas elektronika üçün də vacibdir. Kompüter, modem, təhlükəsizlik sistemi və məişət texnikası gərginlik dalğalanması və sızma cərəyanlarına qarşı daha həssasdır. Elektrik sistemində qoruyucu xətt düzgün deyilsə, cihazların sıradan çıxma riski artır.
Torpaqlama xətti düzgün olmadıqda nasazlıq cərəyanı gözlənilən yolla axmaya bilər. Nəticədə avtomat və digər qoruma elementləri gec reaksiya verə və ya ümumiyyətlə problemi aşkar etməyə bilər. Bu səbəbdən torpaqlama panel və xətt planı ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir.
Rozetkada torpaqlama kontaktının görünməsi onun işlək olduğunu sübut etmir. Real vəziyyət yalnız ölçmə ilə yoxlanılır. Elektrik ustası faza, sıfır və qoruyucu xətt arasında ölçmələr aparır, kontaktların düzgün bağlandığını və xəttin panelə qədər davam etdiyini yoxlayır. Bu iş təhlükəli ola biləcəyi üçün sadə indikatorla nəticə çıxarmaq doğru deyil.
Əgər rozetkalar köhnədirsə, kontakt boşdursa, ştepsel oynayırsa və ya cihaz qoşulanda qığılcım/səs yaranırsa, rozetka və açarların quraşdırılması və dəyişdirilməsi ilə təhlükəsiz nöqtələr hazırlanmalıdır.
Torpaqlama xətti yalnız rozetkada deyil, paneldə də düzgün qurulmalıdır. Paneldə qoruyucu xəttlər səliqəli ayrılmalı, kontaktlar möhkəm sıxılmalı və qruplar aydın olmalıdır. Qarışıq bağlantılar, boş klemmlər və yanlış birləşmələr həm torpaqlama, həm də ümumi elektrik təhlükəsizliyi üçün risk yaradır.
Panel köhnədirsə, hansı xəttin hara getdiyi bilinmirsə və ya qoruyucu xəttlər qarışıqdırsa, elektrik panellərinin yığılması və təmiri ilə sistem yenidən səliqəyə salınmalıdır. Düzgün panel gələcək nasazlıqların da daha tez tapılmasına imkan verir.
Su qızdırıcısı, paltaryuyan, qabyuyan, elektrik sobası, kondisioner və metal gövdəli iri cihazlar üçün torpaqlama xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu cihazlar həm yüksək yük altında işləyir, həm də istifadə zamanı insanla yaxın təmasda olur. Onların qoşulduğu xətt, rozetka və avtomat real yükə uyğun olmalıdır.
Belə cihazlar quraşdırılarkən elektrik avadanlıqlarının qoşulması yalnız ştepseli taxmaqdan ibarət deyil. Usta xəttin yükünü, rozetkanı, paneli və torpaqlamanı birlikdə yoxlamalıdır.
Bəzi hallarda istifadəçilər cihaz gövdəsində yüngül elektrik hiss edir, işıqlar titrəyir və ya cihazlar qeyri-sabit işləyir. Səbəb torpaqlama, zəif neytral, panel bağlantısı və ya gərginlik düşməsi ilə bağlı ola bilər. Belə vəziyyətdə gərginlik problemlərinin diaqnostikası və həlli üçün ölçmə aparılmalıdır.
Problemi təxminlə “sıfırlamaq” və ya qoruyucu xətti başqa naqilə birləşdirmək təhlükəli ola bilər. Düzgün yanaşma real ölçmə, xətt izləmə və paneldə bağlantıların yoxlanılmasıdır.
Yeni rozetka və ya güclü cihaz üçün ayrıca xətt çəkiləndə qoruyucu xətt də planın bir hissəsi olmalıdır. Kabelin kəsiyi, xətt marşrutu, avtomat seçimi və torpaqlama birlikdə nəzərə alınmalıdır. Bu cür işlərdə elektrik xətlərinin çəkilməsi və yenilənməsi peşəkar şəkildə aparılmalıdır.
Avtomat seçimi də torpaqlama və qoruma məntiqindən ayrı düşünülməməlidir. Uyğun olmayan avtomat xətti lazımi səviyyədə qorumaya bilər. Lazım olduqda avtomatların quraşdırılması və dəyişdirilməsi xətt yoxlanandan sonra edilməlidir.
Cihaz gövdəsində elektrik hiss edirsinizsə, rozetkada torpaqlama olub-olmadığından əmin deyilsinizsə, köhnə panel istifadə olunursa, nəm zonada güclü cihaz qoşulubsa və ya yeni xətt çəkiləcəksə, peşəkar elektrik ustası çağırmaq lazımdır. Usta rozetkanı, paneli, qoruyucu xətti və cihaz qoşulmasını ölçmə ilə yoxlayır.
Elektrik-ustasi.az üzərindən sifariş göndərərək torpaqlama yoxlanması, rozetka və panel təhlükəsizliyi, cihaz qoşulması və xətt yenilənməsi üçün peşəkar yardım ala bilərsiniz.
Torpaqlama elektrik sistemində gözə görünməyən, amma təhlükəsizliyin əsas dayaqlarından biridir. Rozetkada kontaktın olması yetərli deyil; xəttin real işləkliyi ölçmə ilə təsdiqlənməlidir. Düzgün torpaqlama, sağlam panel, uyğun rozetka və düzgün seçilmiş avtomat birlikdə evin elektrik təhlükəsizliyini artırır.
