Elektrik açarı işığı yandırıb-söndürən sadə detal kimi görünür, amma onun qızması, çırtıltı verməsi və ya plastik qoxusu ciddi xəbərdarlıqdır. Elektrik açarı qızırsa, səbəb çox vaxt boş kontakt, zəif klemens, uyğun olmayan açar, artıq yük və ya yanlış qoşulmadır. Bu problemi uzun müddət görməzdən gəlmək kabel qızması, izolyasiya zədəsi və qısaqapanma riski yarada bilər.
Bir çox evdə açarlar illərlə dəyişdirilmir. Zamanla kontaktlar boşalır, iç mexanizm köhnəlir, naqil ucları oksidləşir və yük altında istilik yaranır. Əgər açar toxunanda isti hiss olunursa, işıq yananda xışıltı eşidilirsə və ya açarın ətrafında qaralma varsa, onu istifadə etməyə davam etmək təhlükəlidir. Belə hallarda rozetka və açarların quraşdırılması və dəyişdirilməsi üzrə peşəkar yoxlama lazımdır.
Açarın qızmasının ən əsas səbəbi kontakt müqavimətinin artmasıdır. Naqil ucu tam sıxılmayıbsa, klemens boşalıbsa və ya açarın iç kontaktı köhnəlibsə, cərəyan həmin nöqtədən çətin keçir və istilik yaranır. İşıqlandırma xətti kiçik yük sayılsa da, zəif kontakt uzun müddət işlədikdə ciddi qızma verə bilər.
İkinci səbəb açarın yükgötürmə qabiliyyətinin uyğun olmamasıdır. Bəzi hallarda bir açarla çoxlu lampa, dekorativ LED xətti, güclü projektor və ya transformatorlu sistem idarə olunur. Açarın nominalı bu yükə uyğun deyilsə, mexanizm qızır. İşıqlandırma sistemi yenilənirsə, işıqlandırma sistemlərinin quraşdırılması zamanı açar, kabel və qoruma birlikdə seçilməlidir.
Açarı basanda qısa klik normaldır, amma davamlı çırtıltı, xışıltı və ya içəridən səs gəlməsi normal deyil. Bu, zəif kontakt və kiçik qığılcımlanma əlaməti ola bilər. Belə vəziyyətdə açarı bir neçə dəfə basıb “düzələr” deyə gözləmək olmaz. Qrup söndürülməli və açarın iç bağlantısı yoxlanmalıdır.
Boş kontakt adətən naqil ucunun düzgün sıxılmaması, köhnə klemens, mexaniki vibrasiya və ya keyfiyyətsiz material səbəbindən yaranır. Açar dəyişdirilərkən naqil ucu zədələnib qısaldılırsa və ya izolyasiya düzgün soyulmayıbsa, kontakt sahəsi azalır. Bu da qızma riskini artırır. Naqil uclarının vəziyyəti şübhəlidirsə, naqil birləşmələri və klemens riski barədə bələdçi də faydalıdır.
Boş kontakt yalnız açarın içində olmaya bilər. Paylayıcı qutuda, lampanın patronunda və elektrik panelində də zəif birləşmə ola bilər. Buna görə problem yalnız açarı dəyişməklə bitmirsə, xətt bütöv yoxlanmalıdır. Xüsusilə işıq titrəyirsə və açar qızırsa, kontakt zənciri mərhələli şəkildə yoxlanmalıdır.
Dimmer, sensorlu açar və ağıllı açarlar adi mexaniki açardan daha həssasdır. Onların içində elektron hissələr var və yük uyğun seçilməsə, qızma və sönüb-yanma yarana bilər. LED lampalarla uyğun olmayan dimmer istifadə ediləndə vızıltı və titrəmə görünə bilər. Belə açarlar seçilərkən lampaların növü və ümumi gücü nəzərə alınmalıdır.
Qızan açar əvvəlcə sadəcə narahatlıq kimi görünə bilər, amma zamanla izolyasiya sərtləşir, plastik hissələr deformasiyaya uğrayır və kontakt daha da zəifləyir. Bu dairəvi proses problemi sürətlə böyüdür. Əgər açarın ətrafında saralma, qaralma və ya ərimə izi varsa, bu artıq gecikmiş xəbərdarlıqdır.
Qızma ilə yanaşı yanıq qoxusu gəlirsə, xətt dərhal söndürülməlidir. Qısaqapanma və izolyasiya zədəsi ehtimalı varsa, qısaqapanmaların aradan qaldırılması üçün elektrik ustası çağırmaq lazımdır.
Bəzən açar qızır, amma əsas səbəb paneldəki yük bölgüsündə və ya avtomat-kabel uyğunluğunda olur. İşıqlandırma qrupuna əlavə güclü LED projektorlar, dekorativ xətlər və transformatorlar qoşulubsa, xətt yüklənə bilər. Paneldə həmin qrupun avtomatı, kabel kəsiyi və kontaktları yoxlanmalıdır.
Əgər elektrik şitindən də səs gəlirsə, avtomat qızırsa və ya işıqlar titrəyirsə, problem yalnız açarda deyil. Bu halda elektrik şitindən səs gəlməsi ilə bağlı bələdçiyə baxmaq və panel diaqnostikası aparmaq lazımdır. Panel işləri üçün elektrik panellərinin yığılması və təmiri xidməti uyğun seçimdir.
Açar və ya işıq xətti problem verirsə, avtomatı daha böyüyü ilə dəyişmək düzgün deyil. Avtomat kabeli qorumaq üçündür. Kabel və açar zəifdirsə, böyük avtomat riski artırır. Avtomat seçimi yalnız ölçmə və kabel kəsiyi yoxlanandan sonra edilməlidir. Lazım olduqda avtomatların quraşdırılması və dəyişdirilməsi peşəkar şəkildə aparılmalıdır.
Açar qızırsa, plastik qoxusu gəlirsə, basanda qığılcım səsi eşidilirsə, mexanizm boşalıbsa, işıq titrəyirsə və ya açarın ətrafında qaralma varsa, dəyişdirmə lazımdır. Amma yeni açar taxmadan əvvəl naqil ucları, paylayıcı qutu və yük yoxlanmalıdır. Əks halda yeni açar da eyni problemi təkrarlaya bilər.
Keyfiyyətli açar seçimi də vacibdir. Ucuz və zəif mexanizmli açarlar tez boşalır, kontakt sahəsi zəif olur və yük altında qızır. Xüsusilə çoxlu lampanı idarə edən açarlarda uyğun nominal və keyfiyyətli material seçilməlidir.
Elektrik ustası əvvəlcə qrup avtomatını söndürür, açarı təhlükəsiz şəkildə sökür, naqil uclarını, klemensləri və mexanizmi yoxlayır. Sonra yük altında xəttin davranışı, paylayıcı qutu və panel bağlantısı dəyərləndirilir. Lazım gələrsə, açar dəyişdirilir, naqil ucları yenidən hazırlanır və problemli kontaktlar aradan qaldırılır.
Nəticə olaraq, elektrik açarı qızırsa, bu sadə kosmetik problem deyil. Boş kontakt, zəif klemens və artıq yük vaxtında aradan qaldırılmasa, daha ciddi nasazlıq yarada bilər. Açar, rozetka və işıqlandırma xəttini yoxlatmaq üçün elektrik xidmətləri bölməsinə baxa və ya birbaşa sifariş göndərə bilərsiniz.
