Elektrik sistemində ən çox gizli risk yaradan yerlərdən biri naqil birləşmələridir. Rozetka, açar, paylayıcı qutu, elektrik şiti və cihaz qoşulmalarında kontakt zəifdirsə, xətt uzun müddət işləsə də, tədricən qızma və izolyasiya zədəsi yarana bilər. Naqil birləşmələri düzgün edilmədikdə avtomatın tez-tez atması, plastik qoxusu, rozetkanın isinməsi və hətta qısaqapanma riski ortaya çıxır.
Bir çox istifadəçi problemi yalnız cihazda axtarır: paltaryuyan işləmir, işıq titrəyir, rozetka qızır və ya avtomat atır. Halbuki səbəb divarın içindəki paylayıcı qutuda, boş klemensdə və ya köhnə burma birləşmədə ola bilər. Belə hallarda qısaqapanmaların aradan qaldırılması və kontakt diaqnostikası birlikdə aparılmalıdır.
Kontaktın qızmasının əsas səbəbi müqavimətin artmasıdır. Naqil ucu tam sıxılmayıbsa, oksidləşibsə, klemensə düzgün oturmayıbsa və ya müxtəlif materiallı naqillər uyğun keçid olmadan birləşdirilibsə, həmin nöqtədə istilik yaranır. Yük artdıqca istilik də artır. Bu proses bəzən dərhal görünmür, amma izolyasiyanın rəngi dəyişir, plastik qoxusu gəlir və kontakt tədricən daha da zəifləyir.
Qızma riski xüsusilə mətbəx, hamam, su qızdırıcısı, kondisioner, paltaryuyan və elektrik sobası kimi yüklərdə daha yüksəkdir. Çünki bu xətlər uzun müddət və ya yüksək cərəyanla işləyir. Əgər xətt köhnədirsə və birləşmələr düzgün deyilirsə, elektrik xətlərinin çəkilməsi və yenilənməsi daha sağlam həll ola bilər.
Köhnə evlərdə naqillər çox vaxt sadəcə burularaq və üzərinə izolyasiya lenti çəkilərək bağlanıb. Bu üsul zamanla boşalır, oksidləşir və yük altında qızır. Xüsusilə mis və alüminium naqilin birbaşa burulması təhlükəlidir. Belə keçidlərdə uyğun klemens və ya keçid elementi istifadə edilməlidir. Məqsəd sadəcə naqilləri bir-birinə toxundurmaq yox, uzunmüddətli sabit kontakt yaratmaqdır.
Paylayıcı qutu evin elektrik xəttində çox vacib düyün nöqtəsidir. Burada işıq, rozetka, açar və qrup xətləri ayrılır. Qutunun içində naqillər qarışıqdırsa, rənglər uyğun saxlanmayıbsa, klemenslər boşdursa və ya qutu həddindən artıq doludursa, nasazlıq tapmaq çətinləşir. Bundan əlavə, qapaqsız və ya divarın içində itib-batmış qutular servis zamanı ciddi problem yaradır.
Paylayıcı qutuda bütün birləşmələr əlçatan, səliqəli və izolyasiyalı olmalıdır. Qutunun içində yanıq izi, ərimiş izolyasiya, qaralmış klemens və ya sərt plastik qoxusu varsa, xətt dərhal yoxlanmalıdır. Bu iş rozetka və açarlara da bağlıdır, çünki çox vaxt zəif birləşmə məhz həmin nöqtələrdə başlayır. Lazım gəldikdə rozetka və açarların quraşdırılması ilə kontaktlar yenilənməlidir.
Klemens seçilərkən naqilin materialı, kəsiyi, yükü və yerləşdiyi mühit nəzərə alınmalıdır. Hər klemens hər xətt üçün uyğun deyil. Zəif keyfiyyətli və ya yanlış ölçülü klemens naqili tam sıxmır və kontakt sahəsi az qalır. Nəticədə qızma başlayır. Güclü yüklərdə peşəkar sıxma, uyğun klemens və səliqəli montaj daha vacibdir.
Elektrik şitində avtomatlara daxil olan naqil ucları düzgün sıxılmalıdır. Boş uc avtomatın qızmasına, izolyasiyanın qaralmasına və avtomatın sıradan çıxmasına səbəb ola bilər. Bəzən avtomatın özü sağlam olur, amma kontakt zəif olduğu üçün problem yaranır. Ona görə şit yoxlamasında yalnız avtomatın nominalına baxmaq kifayət etmir; hər giriş və çıxış ucu ayrıca yoxlanmalıdır.
Şitdə qrupların imzalanması, sıfır və torpaqlama baralarının ayrılması, kabel kəsiyinin avtomata uyğunluğu və naqil uclarının səliqəli hazırlanması vacibdir. Şit köhnədirsə və naqillər qarışıqdırsa, elektrik panellərinin yığılması və təmiri ilə sistemi daha təhlükəsiz hala gətirmək lazımdır.
Avtomatın atması bəzən qısaqapanma, bəzən həddindən artıq yük, bəzən də zəif kontakt nəticəsində yaranan istiliklə bağlı ola bilər. Əgər avtomat müəyyən cihaz işləyəndə atırsa, həmin xəttin birləşmələri və rozetkası yoxlanmalıdır. Əgər avtomat qızırsa, səbəb avtomatın içində, kontakt nöqtəsində və ya kabel ucunda ola bilər. Bu zaman avtomatların quraşdırılması və dəyişdirilməsi ölçmə olmadan edilməməlidir.
Rozetka və ya açar ətrafında istilik, plastik qoxusu, işığın titrəməsi, cihazların səbəbsiz sönməsi, paylayıcı qutudan xışıltı səsi, avtomatın qızması və divarda qaralma ciddi siqnaldır. Bu əlamətlərdən biri varsa, xətti yükləmək olmaz. Xüsusilə yanıq qoxusu gəlirsə, həmin qrup söndürülməli və peşəkar elektrik ustası çağırılmalıdır.
Gərginlik dəyişməsi və zəif kontakt bəzən eyni simptomları verir. Məsələn, işıqlar titrəyir və cihazlar restart edirsə, problem həm giriş xəttində, həm də daxili birləşmədə ola bilər. Bu halda gərginlik problemlərinin diaqnostikası və həlli ilə kontakt yoxlaması birlikdə aparılmalıdır.
Peşəkar yoxlama zamanı usta əvvəlcə problemli xətti tapır, sonra yük altında ölçmə aparır, paylayıcı qutuları və rozetka nöqtələrini açaraq kontaktların vəziyyətini yoxlayır. Lazım gəldikdə köhnə burma birləşmələr uyğun klemenslərlə əvəz edilir, zədələnmiş kabel hissəsi dəyişdirilir və şitdə avtomat-kabel uyğunluğu yenidən qiymətləndirilir. Məqsəd sadəcə “işlədi” demək deyil, riskli nöqtəni aradan qaldırmaqdır.
Nəticə olaraq, naqil birləşmələri elektrik sisteminin ən kiçik, amma ən kritik hissələrindəndir. Düzgün klemens, səliqəli paylayıcı qutu, uyğun kabel kəsiyi və peşəkar montaj qızma və qısaqapanma riskini ciddi şəkildə azaldır. Evinizdə rozetka qızırsa, avtomat atırsa və ya yanıq qoxusu hiss edirsinizsə, elektrik xidmətləri bölməsinə baxa və ya birbaşa sifariş göndərə bilərsiniz.
